Gökçeada Doğası

“Yavaşlayın Gökçeada’dasınız!”

Yüzölçümü ve Konumu

Türkiye’nin en büyük adası olan Gökçeada 289 km.2 yüzölçümüne sahiptir. Çevresi 46 deniz mili (yaklaşık 83 km.) olup, ana kara ile en yakın ulaşım bağlantısı Kuzu Limanı ile Gelibolu Yarımadası – Kabatepe Limanı arasındadır. Gökçeada ana karaya, Gelibolu Yarımadası’na 14 mil (yaklaşık 25 km.) uzaklıktadır. Gökçeada’nın kuzeybatısında bulunan Semadirek Adası’na uzaklığı 12 mil (yaklaşık 22 km.) güneybatısındaki Limni Adası’na ise uzaklığı 10 mildir (yaklaşık 18 km.)1

Doğal Yapısı

Gökçeada’da uzun yıllar boyunca doğal güzelliklerin korunması ve eldeki kaynakların akılcı kullanılması, adanın doğa mirası listesinde yer almasını sağlamıştır. Yapılaşma, ulaşım, tarım ve baraj politikaları geliştirilirken, doğanın korunmasına ve kaynakların sürdürülebilir kullanımına da önem verilmiştir. 1995 yılından itibaren 1.Derecede Kalkınmada Öncelikli Yöre kapsamına alınan Gökçeada arazisinin % 11’i ova, % 12’si engebeli ve % 77’si de dağlık alandır.2 Adanın en yüksek noktası Doruk Tepe 673 m.’dir.

Gökçeada’nın Yıldızkoy’u ile Kaleköy arkasında kalan kısımda ilginç jeolojik oluşumlar gözlenmektedir. Malos çökelleri içine sokulan ve arazide mantar seklinde kabartılar oluşturan volkan çıkışları adanın jeolojisi ve jeomorfolojisinde özel bir yer tutar.3

Gökçeada’da, Kaleköy yakınlarında bulunan Kaşkaval (Kaskavalia) Kayalıkları da jeolojik özellikleri bakımından ilgi çekicidir; bu yapı tertiary jeolojik dönemde püskürük granit taşlarının ve volkanlarının erimesinden kaynaklanmıştır. Heykelsi taş yığınlarının her biri farklı bir formdadır. Binlerce yüzyıl rüzgârın ve suyun neden olduğu aşınmayla, yumuşak kireçtaşları bugünkü biçimini almıştır.4 Bot ile Kaleköy Limanı’ndan yaklaşık 15 dakikalık, Kuzu Limanı’ndan 5 dakikalık mesafede bulunan Kaşkaval Kayalıkları önemli bir dalış noktasıdır.

İklim

Ege Denizi’nin kuzeydoğusunda bulunduğundan Gökçeada’da Akdeniz iklimi etkisi altında olan Marmara geçiş tipi iklimi görülmektedir. Bu iklimde kışlar Akdeniz Bölgesi’ne kıyasla daha soğuk ve kar yağışlı geçmektedir. Yazları ise buharlaşma azdır ve kuraklık Akdeniz iklimi kadar fazla değildir. Düşük nem oranı ve rüzgar sayesinde yaz günleri bunaltıcı geçmez. Bazen yazları da yağmur görülür. Adada ilkbaharda Akdeniz tipi iklimden daha fazla yağmur yağmaktadır. Aralık, Ocak ve Şubat aylarında yağışın kar şeklinde olduğu da görülmektedir. Gökçeada coğrafi konumu nedeniyle rüzgârlara açıktır ve adada genellikle Poyraz ile Lodos rüzgârları etkindir. Gökçeada, Ege adalarının üzerinden geçen kuzey – güney yönünde esen rüzgâr koridoru üzerindedir.5

Bitki Örtüsü

Gökçeada’nın neredeyse tamamını kaplayan VII. sınıf arazi topraklarında ormanlar, zeytinlik, mera ve tarım alanları yer almaktadır. Adada kahverengi orman topraklarına rastlanmakta ayrıca kireçsiz kahverengi topraklar da bulunmaktadır.

Flora Europa’ya göre Gökçeada, Avrupa’ya (Trakya) dahil edilmektedir. Gökçeada’da, bazı büyük Ege adaları gibi, ormanların üst katında karaçam, daha aşağı seviyelerinde kızılçam, meşe hakim türleri bulunurken, bunların dışında arazi maki ve fakirleşmiş maki toplulukları ile kaplıdır veya Akdeniz otsu bitkilerinin seyrek bir şekilde görüldüğü çıplak alanlar şeklindedir.6 Gökçeada’da doğal bitki örtüsü olarak yüksek arazilerde kızılçam ormanları, fundalıklar, meşe, zeytin, kocayemiş, bögürtlen, geven, kekik, ahlat ve ılgın ile maki toplulukları bulunmaktadır. Daha alçak kesimlerde doğal çayır otlakları, dikenler ve çeşitli türde otsu bitkilerden oluşan mera alanları yer almaktadır. Adanın özellikle orta ve kuzey kesimleri doğal özellikleri açısından bakir bir yapı göstermektedir.7

Diğer arazi tiplerinden çıplak kaya ve molozlar, sahil kumulları yer almaktadır.8 Ada yüzölçümünün yaklaşık %75’i tarımsal olarak kullanılabilir nitelikte olup bu oran Türkiye ortalamasının çok üzerindedir.9

İç Sular

Gökçeada tatlı su kaynakları bakımından çok zengindir. Adanın güneydoğusundaki Tuz Gölü, denizden kıyı kordonu ile ayrılmış 2 km.2 büyüklüğünde bir lagün gölüdür ve denizden taşan sularla oluşmuştur. Yazın, kuruyan gölde sadece ince bir tabaka halinde tuz kalmaktadır. Tuz Gölü dışında, ada üzerinde yer alan diğer 3 gölet ve adanın en büyük deresi olan Gökçeada Deresi adanın yüzey sularını oluşturmaktadır. Gökçeada’nın en önemli akarsuyu İmroz-Büyükdere’nin uzunluğu 3 km.’dir.10 Şahinkaya, Dereköy, Aydıncık ve Uğurlu göletlerinden sulama amaçlı, Zeytinli Baraj Gölü’nden ise içme ve kullanma suyu ile Çınarlı Ovası’nda sulama amaçlı olarak yararlanılmaktadır.11 Gökçeada’nın temel su ihtiyacını sağlayan Gökçeada Deresi üzerinde kurulmuş kaya dolgu tipinde Devlet Su İşleri barajı bulunmaktadır.12

Fauna

Gökçeada faunasında yer alan balık türlerinin başında sinarit, istavrit, kolyoz, uskumru, levrek, sazan, izmarit, mercan, barbun, karagöz, çipura, orfoz gelmektedir. Ayrıca sünger türleri de önemlidir. Gökçeada’da, Türk Deniz Araştırmaları Vakfı (TÜDAV) tarafından, adanın deniz ve kara alanı için ön fauna-flora envanteri çıkartılmıştır. Bu araştırmaya göre 180 tür deniz canlısı tespit edilmiştir. Adanın kuzeyi deniz canlıları açısından özellikle çok zengindir. Türkiye’nin ilk su altı parkı burada bulunmaktadır. Adada 19 memeli türünün varlığı saptanmıştır. En yaygın tür Anadolu sincabıdır. Adanın kuzey bölgesinde Akdeniz foklarının yaşadığı beş mağara vardır. Gökçeada Akdeniz Foku’nun Türkiye’de bulunduğu önemli alanlardandır. Ayrıca Flamingolar Gökçeada’nın sadık ziyaretçileridir. Olağanüstü güzellikte manzaralar oluşturan bu ziyaret, flamingoların göç yolları üzerinde olan adayı her sene ilkbahar ve sonbahar aylarında renklendirir.

Flamingoların varlığı dünyanın her yerinden ziyaretçileri adaya çeker. Gökçeada kuş popülasyonu bakımından çok zengin bir faunaya sahiptir. Gökçeada’da 143 kuş türünün dağılış gösterdiği belirlenmiştir. Bu kuş türleri, Türkiye kuş faunasının % 30’luk kısmını oluşturmaktadır.13

1 Ata Atalay, Gökçeada İçin Bir Kaynak Yönetim Modelinin Geliştirilmesi, 2008, Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Peyzaj Mimarlığı Anabilim Dalı, Doktora Tezi, s.1
2 Hüryılmaz, H. (2006). Kuzeydoğu Ege Denizi’nin Rüzgârlı Bahçesi: Gökçeada, s.36, Birinci Basım: Çanakkale.
3 Öztürk, H. 2001. “Gökçeada’nın Jeomorfolojisi ve Hidrojeolojik Yapısı- Yerleşim Planlaması için Önemi”; Ulusal Ege Adaları 2001 Toplantısı Bildiriler Kitabı, syf:1-8, TÜDAV Yayın No: 7, Ofis Matbaası. Çanakkale.
4 Yurtseven, H..R. 2006a. Slow Food ve Gökçeada: Yönetsel Bir Yaklaşım, Detay Yayıncılık, 1. Baskı, ISBN: 975-8969-58-7, Yayıncı No: 05-06-0395-HY- 150, Ankara.
5 Lerzan Yetim Erdinç,  Gökçeada ve Bozcada’nın Doğal ve Kültürel Peyzaj Özelliklerinin Belirlenmesi Koruma ve Geliştirme Olanakları, Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Peyzaj Mimarlığı Anabilim Dalı, Danışman: Prof. Dr. Mükerrem ARSLAN, Doktora Tezi, s.115
6 Erinç, S. ve Yücel T. 1978, Ege Denizi-Türkiye’yle Komşu Ege Adaları, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları, 50, Seri: VII, Sayı:A3, Ankara.
7 Atabay, S. ve Özügül, M.D. 2001. ”Gökçeada Örnegi Özelinde Ekolojik Temelli Mekan Organizasyonu”, Ulusal Ege Adaları Toplantısı, 10-11 Agustos 2001, Sempozyum Kitabı, sayfa: 48-59, Gökçeada.
8 Lerzan Yetim Erdinç, Doktora Tezi, s.98.
9 Doğan, H. 2007. Gökçeada Tarım İlçe Müdürü ile 24 Nisan 2007 tarihli görüşme. Ata Atalay, Gökçeada İçin Bir Kaynak Yönetim Modelinin Geliştirilmesi, 2008, Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Peyzaj Mimarlığı Anabilim Dalı, Doktora Tezi.
10 Atabay, S. ve Özügül, Sempozyum Kitabı, sayfa: 48-59, Gökçeada.
11 Bozbay, A. 2002. “Gökçeada Örneğinde Ekolojik Planlama Çerçevesinde Peyzaj Analizi”, T.C. Yüksek Öğretim Kurulu Dokümantasyon Merkezi, İstanbul Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Danışman: Prof.Dr.Yahya Ayaslıgil, Peyzaj Mimarlığı Anabilim Dalı, İstanbul.
12 Lerzan Yetim Erdinç, Doktora Tezi, s.98
13 Tok, C.V., Özkan B., Gürkan M., Gökçeada’nın Karasal Omurgalı Hayvanları, Gökçeada Doğa ve Kültür Varlıkları içinde, Haz. Bayram Öztürk ve Yüksel Pazarkaya, Cem Yayınevi, 2014, İstanbul, s.130

cittaslow_01

“Yavaşlayın Gökçeada’dasınız!”

Cittaslow, 1999 yılında İtalya’da kurulmuş uluslararası bir belediyeler birliğidir. İtalyanca şehir ve İngilizce yavaş kelimelerinin birleşmesiyle türetilen Cittaslow’un kelime anlamı “yavaş şehir”dir. Cittaslow; ekonomik yerel kimliğini, özelliklerini ve çeşitliliğini korumak isteyen kasabaların ve kentlerin katıldığı uluslararası bir birliktir. Cittaslow felsefesine göre, modern hayatın karmaşasına inat yavaş olmak kalıcı ekonomik yararlar sağlayan bilinçli bir seçimdir. Bu hareketin temel amacı yaşamı adil ve kolay kılmak, geleneklerin değerini bilen zengin bir sosyal hayat kurmak ve kültürel çeşitliliğe açık olmaktır. Yerel ürünlere, yöresel mimariye, geleneklere, doğal çevreye, sanata ve zanaata, esnafa ve komşuluk ilişkilerine sahip çıkılması ve her açıdan paylaşımın desteklenmesi hedeflenmektedir.

Uluslararası Cittaslow ağı, Slow Food hareketini kentsel boyuta taşımak amacıyla Greve in Chianti Belediye Başkanı Paolo Saturnuni’nin önderliğinde kurulmuştur. Üye olmak isteyen kentler, birliğin belirlediği kriterler üzerinden değerlendirilir. Kurulduğu ilk yıllarda İtalyan kentleri arasında yaygınlaşan hareket, günümüzde 28 ülkede 182 üyeye sahiptir. Haziran 2011’de Polonya’da yapılan 2011 Yavaş Şehirler Genel Kurulu’nda, Gökçeada uluslararası

Cittaslow ağına dahil olmuştur. Gökçeada dünyanın ilk Cittaslow adasıdır. Slow Food anlayışı, organik tarım faaliyetleri ve eko-gastronomi kültürüyle Gökçeada bu unvanı fazlasıyla hak etmektedir.

Slow Food

“Yavaş yemek” anlamına gelen Slow Food, 150 ülkeden 100.000 üyesi olan ve konvivium olarak adlandırılan yemek kültürüne sahip çıkmak üzere birlikte çalışan yerel gruplardan oluşan geniş bir ağ olarak varlığını sürdürmektedir. Carlo Petrini’nin Slow Food ve Terra Madre Projesi (Yavaş Yemek ve Toprak Ana Projesi) ile başlayan Slow Food hareketi, tarım, gıda üretimi ve gastronomiye yaklaşımı birbiriyle ilişkili tanımlanabilecek bir gıda kalitesi kavramı temeline dayanmaktadır. Slow Food Gökçeada Convivium 2006 yılından beri Slow Food üyesidir.1

1 CittaSlow Gökçeada, ÇOMÜ GUBY yayını, T.C. Güney Marmara Kalkınma Ajansı’nın desteklediği “Cittaslow Gökçeada ve Eko-gastronomi Kültürünün Ulusal-Uluslararası alanda Tanıtılması Projesi” kapsamında hazırlanmıştır.
www.cittaslowturkiye.org
top