Gökçeada Tuz Gölü'nde Türkiye'nin En Büyük Ada Martısı Kolonisi Keşfedildi

Çanakkale / Gökçeada — Türkiye'nin en büyük adası Gökçeada, kuş bilimi dünyasında yeni bir rekorla gündemde: ÇOMÜ Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Herdem Aslan ve ekibinin yürüttüğü çalışmalar, Gökçeada Tuz Gölü'nde Türkiye'nin en büyük ada martısı kolonisinin yaşadığını ortaya koydu. Dünya genelinde "hassas" statüsünde sınıflandırılan türün, adadaki üreyen en kalabalık popülasyonu barındırması bilim insanlarını heyecanlandırdı.

Prof. Dr. Aslan, adanın turizm tanıtımında genellikle flamingoların öne çıkarıldığını hatırlatarak, "Bizim çalışmamızda fark ettiğimiz şey, Türkiye'nin en büyük adasında üreyebilen, sağlıklı ama dünyada hassas statüsünde bulunan ada martısının en büyük popülasyonunun burada yaşaması. Buna özellikle önem veriyoruz ve dikkat çekmek istiyoruz" dedi.

Ulusal Öneme Sahip Bir Sulak Alan: Tuz Gölü

Aslan ve ekibi, 2023 yılında Gökçeada Tuz Gölü çevresinde ada halkında çevre koruma bilincini artırmak amacıyla bir proje başlattı. Turquoise Coast Environment Fund tarafından desteklenen bu STK projesi, farkındalık çalışmalarının yanı sıra yeni bilimsel verilerin toplanmasına da kapı araladı.

Prof. Dr. Aslan, Tuz Gölü'nün önemini şu sözlerle anlattı: "Türkiye'de şu an bilinen 59 ulusal öneme sahip sulak alandan bir tanesi burası. Gökçeada, ada olmasından dolayı anakaradan biraz uzakta; bu nedenle günümüz şartlarında biraz daha korunaklı. Ama Tuz Gölü ve çevresinde insan baskılarından dolayı bazı sıkıntılı durumlar gözlemlenmişti."

Alanın biyoçeşitliliğini araştırmak için 2016 yılında başlatılan ilk çalışmada ada martısının varlığı kayıt altına alındı. 2023'teki yeni saha çalışmalarıyla bu tespit, Türkiye ölçeğinde önemli bir bulguya dönüştü.

Tüm Dünyada "Hassas" Statüsünde

Türkiye'nin en nadir martı türlerinden biri olan ada martısı; koyu kırmızı gagası, yeşilimsi-grimsi ayakları ve ince yapısıyla diğer büyük martılardan kolayca ayrılıyor. Kuş gözlemcisi Murat Uyman, türün son yıllarda ciddi bir popülasyon düşüşü yaşadığına dikkat çekti:

"Türkiye'de 17 martı türü kayıt altına alınmıştır. Bu martıların en zariflerinden ve en nadirlerinden birisi de yerleşik türümüz olan ada martısıdır. Son yıllarda dramatik bir popülasyon düşüşü yaşamıştır. Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği'nin (IUCN) 2020 yılında yaptığı değerlendirmede tür, hassas düzeyde tehlike altında olarak kategorize edilmiştir. Bu, türün korunması için acilen eylem planları oluşturulması gerektiğini belirten bilimsel bir uyarıdır."

Ülkemizde 2013-2019 yılları arasında tahmini üreyen çift sayısının yalnızca 70-150 birey arasında olduğu, türün 7 noktada ürediği tespit edilmiş. Ancak bu 7 lokasyonun büyük kısmında artık üremeye dair yeni veri toplanamıyor. Ada martısı, diğer büyük martıların aksine zorunlu olmadıkça hepçil beslenmiyor; diyeti esas olarak balıklardan oluşuyor ve çoğunlukla geceleri avlanıyor.

Gökçeada Tuz Gölü'nde 38-44 Birey Ürüyor

Ekip, 2023 yılı saha çalışmalarında Gökçeada Tuz Gölü'nde en az 38-44 birey ada martısının ürediğini kayıt altına aldı. Kur davranışları, kuluçkada yatan bireyler ve yumurtadan çıkan yavrular üreme döneminde gözlemlendi.

Su Ekosistemlerini Koruma Derneği üyesi ve Türkiye'de yurttaş biliminin önemli temsilcilerinden olan elektrik-elektronik mühendisi Murat Uyman, beş farklı dönemde adaya gelerek Tuz Gölü çevresinde kuşları fotoğrafladı ve saydı. Çalışmanın raporu, türün Gökçeada'daki varlığını bilimsel olarak doğruladı.

"Habitat Kaybı, Aşırı Otlatma ve İnsan Baskısı Var"

Ancak tablo tamamen olumlu değil. Uyman, ada martısının üreme alanlarının resmi koruma statüsünden yoksun olduğunu vurguladı:

"Ada martılarının ürediği bölge, Gökçeada Tuz Gölü Ulusal Öneme Haiz Sulakalan sınırları içerisinde olsa da mutlak koruma alanı içinde değil. Türkiye'nin en büyük adasında, yerleşik popülasyona sahip en nadir martımızın en büyük kolonisinin Tuz Gölü'nde bulunduğunu artık biliyoruz. Ama bu tür Türkiye'de bir türlü istenilen popülasyon büyüklüğüne ulaşamadı. Sebepleri arasında habitat kaybı, aşırı otlatma, insan baskısı ve daha rekabetçi bir tür olan gümüş martının baskısı var. En önemlisi de üreme alanlarını koruyacak mutlak bir koruma statüsü yok."

Tuz Gölü Neden Önemli?

Yazın tamamen kuruyan ve yüzeyinde tuz tabakası oluşan Tuz Gölü, denizle bağlantısı nedeniyle aslında bir lagün olarak da anılıyor. Göç yolları üzerindeki konumu sayesinde çok sayıda kuş türü için önemli bir durak noktası oluşturuyor. Flamingolar gibi turistik simgelerin yanı sıra, bilimsel açıdan çok daha kritik türleri de barındırıyor.

Araştırmacıların çağrısı net: Gökçeada Tuz Gölü'ndeki ada martısı kolonisinin ayakta kalabilmesi için acilen mutlak koruma alanı ilan edilmesi, otlatmanın düzenlenmesi ve insan baskısının azaltılması gerekiyor. Aksi takdirde Türkiye'nin en nadir martı türlerinden biri olan ada martısı, en büyük kolonisini barındıran bu adada da geleceğini kaybetme riskiyle karşı karşıya.