Gökçeada Nüfusu: 8.000 Yıllık Ada, 11.145 Kişilik Bugün

Gökçeada'da kışın markete gittiğinizde kasiyerle sohbet etmeden çıkamazsınız — herkes birbirini tanır, çünkü fiilen yaşayan nüfus 7-8 bin civarında. Ama bir Temmuz akşamı Merkez'den Kaleköy'e araba sürerken trafiğe yakalandığınızda, aynı adada olduğunuza inanamaz hale gelirsiniz. İşte İmroz'un en tuhaf çelişkisi bu: rakamlar her yıl değişiyor, ama adanın karakteri bir türlü değişmiyor.

Güncel Nüfus: Rakamlar Ne Diyor?

TÜİK'in 2024 verilerine göre Gökçeada'nın kayıtlı nüfusu 11.145 kişi. Bunun 5.998'i erkek, 5.147'si kadın. Erkek fazlalığının sebebi askeri personel ve mevsimlik işçiler — yaz aylarında inşaat ve tarım için gelen adamlar bu dengeyi bozuyor.

Son beş yılda nüfus artışı dikkat çekici: 2019'da 9.440 olan sayı bugün 11.145'e ulaştı. Bu, Çanakkale ilinde en hızlı büyüyen ilçe olmamız anlamına geliyor. Emekli göçü, üniversite kampüsü ve turizm yatırımları bu artışın arkasındaki üç temel etken.

Köylere Göre Nüfus Dağılımı

Eski Rum Köyleri

Geçen sonbahar Tepeköy'den Dereköy'e yürüdüm. İki köy arasındaki patikada bir saat boyunca tek bir insanla karşılaşmadım. Tepeköy'ün TÜİK'e göre 256 kişilik nüfusu var ama kışın o 256'nın yarısını bile göremezsiniz. Zeytinliköy'de resmi rakam 167 — 85 erkek, 82 kadın. Bu köylerin ortak özelliği hepsinin eski Rum yerleşimi olması ve 1960'lardan sonra dramatik biçimde boşalması.

• Kaleköy (Kastro): Antik dönemden kalma, kentsel sit alanı, ~200-300 kişi
• Eski Bademli (Gliki): Adanın ilk pansiyonculuk geleneği, ~200-300 kişi
• Zeytinliköy (Aya Todori): Hâlâ en yoğun Rum nüfus, zeytinyağı üretim merkezi, 167 kişi
• Tepeköy (Agridya): Volkanik Aya Dimitri eteklerinde, adanın en yüksek köyü, 256 kişi
• Dereköy (Sinudi): Bir zamanlar 1.950 hane, 22 kahve, 2 sinema — bugün hayalet köy

İskân Köyleri

Bir sabah Yeni Bademli'deki fırında ekmek alırken fırıncıyla lafladım; ailesi 1984'te Isparta'dan gelmiş. "Babam buraya geldiğinde denizi ilk kez görmüş" dedi. Gökçeada'nın iskân köyleri böyle hikâyelerle dolu:

• Şahinkaya (1960'lar): Trabzon-Çaykara'dan getirilen ailelerle kuruldu, adanın ilk iskân köyü
• Yeni Bademli (1984): Isparta, Samsun, Trabzon ve Giresun'dan gelen aileler. Bugün adanın en kalabalık köyü (~800-1.000 kişi)
• Uğurlu (1985-86): Muğla-Milas Yörükleri ile Isparta ve Burdur'dan 100 hane, 457 kişi. Merkeze 25 km
• Şirinkoy (2000): Adanın en son kurulan köyü, Bulgaristan Türkleri için 150 hane inşa edildi. Kışta 90 hane boş

Bu iskân dalgaları adanın demografik yapısını kökünden değiştirdi. Karadenizli, Göller bölgeli, Ege Yörüğü ve Balkan göçmeni — hepsinin farklı tarım alışkanlığı, farklı mutfağı, farklı şivesi var. Gökçeada bugün tek bir kültürün değil, en az beş-altı farklı göç hikâyesinin karışımı.

Rum Nüfusun Dramatik Değişimi

İmroz'un en ağır hikâyesi bu. 1927 nüfus sayımında adanın %97,5'i Rumdu. 1960'ta bu oran %92'ydi — 5.487 Rum, 289 Türk. Sonra her şey değişti.

1964'te Rumca okullar kapatıldı. 1965'te verimli araziler istimlak edilip askeri üs, havaalanı ve açık cezaevi yapıldı. Cezaevinden gündüz çıkan mahkumlar köylerde dolaştı; yağma ve şiddet olayları özellikle Dereköy'ü vurdu. 1.950 haneli, 22 kahveli, 2 sinemalı köy 1986'da 20 kişiye geriledi. Bugün sit alanı ilan edilmiş sokaklarda terk edilmiş kahveler, kiliseler ve tarihi çamaşırhaneler sessiz tanıklar olarak duruyor.

1970'te Rum oranı %9'a düştü. Binlerce kişi Yunanistan'a, bir kısmı ABD ve Avustralya'ya göç etti. Ama son yirmi yılda tersine bir hareket başladı: 2013'te Rumca ilkokul, 2015'te ortaokul-lise, 2016'da anaokulu yeniden açıldı. Bugün kışın 250-300 kalıcı Rum var; yazın festivaller ve panayırlarla bu sayı 3.000'e çıkıyor. Yunanistan hükümeti geri dönenlere 400 Euro maaş desteği sağlıyor.

Yaz-Kış: İki Farklı Ada

Bu mevsimde — Mart sonu — Merkez'de akşam yediden sonra sokaklar bomboş. Feribot seferleri günde ikiye düşmüş, sabah ve akşam. Tepeköy'de açık olan tek mekân yok. Ama üç ay sonra aynı Tepeköy'de akşam yemeği için masa bulmak dert olacak.

Kayıtlı 11.145 kişiye karşılık kışın fiilen yaşayan 7-8 bin kişi var. Üniversite öğrencileri, mevsimlik işçiler, yazlıkçılar — hepsi kışın çekilir. Yazın ise turist akını başlar: 30.000-50.000 arası, Temmuz-Ağustos zirvesinde Gökçeada İmroz Dergisi'ne göre 100.000'e yaklaşıyor. Bu, adanın su altyapısından çöp toplamaya kadar her şeyi zorluyor — su arıtma tesisi 14.500 kişi kapasitesine göre tasarlanmış.

Yaz kalabalığının profili de yıldan yıla değişiyor: İstanbul ve Trakya'dan hafta sonu tatilcileri, diaspora Rumları, dalış ve sörf meraklıları, ÇOMÜ öğrencileri ve son yıllarda Hollanda, Almanya'dan gönüllü yerleşenler. Gökçeada'nın kültürel dokusu bu karışımla sürekli yeniden şekilleniyor.

Tarihsel Nüfus: Venedik'ten Bugüne

Adanın bilinen en eski nüfus kaydı 1470'lere ait Venedik kayıtları: yaklaşık 3.000 kişi, tamamı Rum. Osmanlı tahrir defterlerinde 1519-1530 arası ~2.800, 1569'da ~5.000 kişi görünüyor. 1748'de nüfusun hâlâ tamamı Rum. Lozan Antlaşması'yla İmroz Türkiye'de kaldı ve Rumlar mübadeleden muaf tutuldu — 1923'te yaklaşık 8.500 kişi.

İlginç bir ayrıntı: Birinci Dünya Savaşı'nda İmroz, Gelibolu cephesi için ANZAC, İngiliz ve Fransız kuvvetlerinin hava ve deniz üssü olarak kullanıldı. Bu dönem adanın Rum nüfusunu doğrudan etkilemedi ama adanın stratejik konumu her dönemde kaderini belirledi.

Sıkça Sorulan Sorular

Gökçeada'nın nüfusu kaç?

2024 TÜİK verilerine göre 11.145 kişi (5.998 erkek, 5.147 kadın). 2025 tahmini yaklaşık 11.334. Ancak kışın fiilen yaşayan nüfus 7.000-8.000 civarında.

Gökçeada'da kaç köy var?

İlçe merkezi (5 mahalle) ve 9-10 köy: Kaleköy, Eski Bademli, Yeni Bademli, Zeytinliköy, Tepeköy, Dereköy, Uğurlu, Eşelek, Şirinkoy ve Şahinkaya. Toplam köy nüfusu 3.119 kişi, nüfusun %72'si ilçe merkezinde yaşıyor.

Gökçeada'da Rumlar hâlâ yaşıyor mu?

Evet. Kışın 250-300 kalıcı Rum sakin var, yazın festivaller ve geri dönüşlerle bu sayı yaklaşık 3.000'e çıkıyor. 2013'ten beri Rumca okullar (ilkokul, ortaokul, lise, anaokulu) yeniden açıldı.

Gökçeada'nın yaz nüfusu ne kadar?

Yazın nüfus 30.000-50.000 arasında seyrediyor. Temmuz-Ağustos zirvesinde 100.000'e yaklaştığı dönemler oluyor. Feribot seferleri kışın günde 2 iken yazın 2 saatte bire çıkıyor.

Dereköy neden boşaldı?

1965'te verimli arazilerin istimlaki ve açık cezaevi kurulması sonucu güvenlik sorunları baş gösterdi. 1.950 haneli köy 1986'da 20 kişiye düştü. Bugün kentsel sit alanı olarak korunuyor ama kalıcı nüfus çok az.