Kokina Efsanesi: Gökçeada'nın Kırmızı Topraklarının Hüzünlü Aşk Hikâyesi

Gökçeada'nın güneybatısında, denize doğru inen yamaçlarda toprak birden rengini değiştirir; kahverengiden kıpkırmızıya döner. Buranın adı Kokina. Rumca "kokkino", yani "kırmızı" kelimesinden gelir. Yağmurlu günlerde bu topraklardan denize kızıl bir renk sızar ve adalılar bunun sıradan bir jeoloji olayı olmadığını söyler. Çünkü Kokina'nın bir de efsanesi vardır — Gökçeada'nın en hüzünlü aşk hikâyelerinden biri.

visitgokceada olarak 2014'ten beri adanın hikâyelerini topluyor, yıllardır bu kıyılarda dolaşıyoruz. Geçen yaz Kokina'da gün batımını beklerken, yanımdaki yaşlı bir balıkçının anlattığı bu efsaneyi ilk kez o gün dinledim; o günden beri buraya her gidişimde aynı hikâyeyi hatırlıyorum. Gelin, baştan anlatalım.

Çoban Andonis'in Sessiz Aşkı

Yüzlerce yıl önce, eski adıyla İmroz olarak bilinen Gökçeada'da Andonis adında çalışkan bir çoban yaşarmış. Hayvanlarının sütünden öyle güzel peynirler yaparmış ki, tüccar Yorgos onun peynirini kapışır, karşılığında altın verirmiş. Andonis bu altınları biriktirir, kimseye bir şey söylemezmiş.

Andonis'in bir sırrı varmış: Skinudi köyünden — yani bugünkü Dereköy'den — Katerina'ya uzaktan uzağa âşıkmış. Katerina, üç kız kardeşin en küçüğüymüş. O zamanların geleneğine göre evlenmek için kıza "drahoma", yani çeyiz olarak bir ev gerekirmiş. Babası iki ablaya ev yaptırmaya çalışırken Katerina'nın sırası bir türlü gelmiyormuş. Bu yüzden Katerina taliplerine hiç yüz vermez, gününü ev işleriyle geçirir, kaderine boyun eğermiş.

Andonis, Katerina'yı çeyizsiz, drahomasız almaya çoktan razıymış. Ama Katerina'nın gururu buna asla izin vermezmiş. İşte tam burada Andonis, sonunu hiç hesaplayamayacağı bir karar vermiş.

İyilik Niyetiyle Kurulan Tuzak

Andonis, köyün pastanesini işleten dostu Dimitrios'a gitmiş. Ondan Katerina'ya iş vermesini, üstelik ona hak ettiğinden fazla, güzel bir maaş ödemesini istemiş. Bu paranın tamamını gizlice kendisinin karşılayacağını söylemiş. Niyeti temizmiş: Katerina kazansın, çeyiz derdi bitsin, belki bir gün gözü onu görsün diye.

Dimitrios kabul etmiş. Katerina pastanede çalışmaya başlamış. Biriken para ve ilerleyen ev inşaatıyla birlikte Katerina'nın içinde umut yeşermiş. Ama hayaller bazen yanlış kapıyı çalar. Katerina'nın gönlü, kendisine her gün nazik davranan, babası İstanbul'da usta bir pastacı olan ve onu da ilk fırsatta İstanbul'a götürmek isteyen Dimitrios'a kaymış.

Üç Kişilik Bir Yıkım

Dimitrios ise dostu Andonis'e ihanet edemezmiş. Katerina'nın ilgisine karşı buz gibi kalmış, hiçbir karşılık vermemiş. Katerina, karşılıksız bir kara sevdaya düşmüş; yemeden içmeden kesilmiş.

Andonis durumu görüyor ama elinden bir şey gelmiyormuş. Sevdiği kadının başka birine yandığını izlemek onu içine kapatmış. Önce içkiye sarılmış, sonra hayvanlarını ihmal etmiş, peynir yapamaz olmuş. Buna rağmen Katerina için sözünü tutmuş, Dimitrios'a parayı yollamaya devam etmiş ve elindeki son altını da harcayıp yoksul düşmüş. Bir zamanlar saygı duyulan çalışkan Andonis, artık köylülerin "ayyaş, pis kokulu keçi çobanı" diye küçümsediği biri olmuş.

Kokina'nın Kırmızıya Dönüşü

Babası Dimitrios'u İstanbul'da açacakları kendi pastaneleri için yanına çağırınca, Katerina çılgına dönmüş. Bir koşu köyden ayrılmış ve ardına bakmadan kaybolmuş. Nereye gittiğini günlerce kimse bilememiş.

Günler sonra Andonis, bugün Kokina dediğimiz bölgede sevdiği kadının cansız bedenini bulmuş. Katerina, kavuşamadığı sevdanın acısına dayanamamış. Andonis hiçbir şey söylememiş; yanına uzanmış ve o da onun yanında bu dünyaya veda etmiş. Adalılar der ki, yağmurlu günlerde Kokina topraklarından denize sızan o kızıl renk, Andonis ile Katerina'nın birbirine karışan kanıdır. İki sevgili, ancak öldükten sonra ve toprağın altında kavuşabilmiş.

Efsane mi, Jeoloji mi?

İşin romantik olmayan yüzünde ise bilim var. Kokina'nın toprağındaki kızıl renk, büyük ölçüde demir oksit bakımından zengin volkanik kayaç ve tüf yapısından kaynaklanır. Gökçeada volkanik kökenli bir ada olduğu için bazı bölgelerde toprak, demirin oksitlenmesiyle (yani aslında "paslanmasıyla") kırmızıya çalar. Yağmur yağdığında bu kızıl tortu yüzey suyuyla denize taşınır ve kıyıda o ünlü kırmızı izi bırakır.

Yani bilimsel açıklama da, efsane de aynı manzarayı anlatıyor: denize sızan kırmızı bir renk. Hangisine inanacağınız size kalmış — ama Kokina'da gün batarken o kızıl toprağa baktığınızda, buraya neden bir aşk hikâyesi yakıştırıldığını çok iyi anlarsınız.

Kokina'yı Gezmek İsteyenlere

• Tam konum: Kokina, Gökçeada'nın güneybatısında 40.1207683, 25.9075363 koordinatlarındadır. Google Haritalar'da aç.
• En güzel saat: Gün batımına 30 dakika kala; alçalan güneş kırmızı toprağı iyice alevlendirir.
• Fotoğraf: Kızıl toprak + turkuaz deniz kontrastı muhteşem çıkar; bu yüzden bölge fotoğrafçıların gözdesi.
• Ulaşım: Bölge ana yerleşimlere uzak ve yol engebeli; tavsiyem özel veya kiralık araçla gitmeniz.
• Saygı: Doğal alanı koruyun, çöp bırakmayın; toprağın rengini bozacak bir iz peşinde değiliz.

Hikâyenin geçtiği köyü daha yakından tanımak isterseniz Gökçeada'nın Rum köyleri rehberimizde Skinudi'nin yani Dereköy'ün bugünkü halini bulabilirsiniz. Adanın Rum kültürü ve kiliseleri için Gökçeada'nın Rum mirası yazımıza, köylerin göç hikâyesi için ise iskan köyleri yazımıza göz atın.

Sıkça Sorulan Sorular

Kokina nerede, ne demek?

Kokina, Gökçeada'nın güneybatısında, toprağı kırmızı olan bir kıyı bölgesidir. Tam konumu 40.1207683, 25.9075363 koordinatlarıdır. Adı, Rumca "kırmızı" anlamına gelen "kokkino" kelimesinden gelir.

Kokina'nın toprağı neden kırmızı?

Bilimsel olarak kızıl renk, demir oksit bakımından zengin volkanik toprak ve kayaçtan kaynaklanır. Efsaneye göre ise bu kırmızı, birbirine kavuşamayan iki sevgilinin kanından gelir.

Kokina efsanesi gerçek mi?

Hayır, bu bir halk efsanesidir; Andonis ve Katerina hikâyesi nesilden nesile aktarılan sözlü kültürün parçasıdır. Toprağın kırmızılığının bilimsel açıklaması demir oksittir.

Skinudi neresi?

Skinudi, efsanedeki Katerina'nın köyü olan, bugün Dereköy adıyla bilinen tarihi Rum köyüdür.

Kokina'ya nasıl gidilir?

Bölge ana yerleşimlere uzak ve yolu engebelidir; en pratik yol özel ya da kiralık araçla gitmektir. Gün batımı saatleri ziyaret için en güzel zamandır.

visitgokceada ekibi olarak adanın yalnızca plajlarını değil, bu tür unutulmaya yüz tutmuş hikâyelerini de yıllardır derliyoruz. Kokina efsanesi, Gökçeada'nın doğasıyla insanını birbirine bağlayan en güzel örneklerden biri. Bir dahaki gelişinizde o kırmızı toprağa bir de bu hikâyeyi bilerek bakın; manzara bambaşka bir anlam kazanıyor.